|
นวดไทย 150 ชม.
การนวดแผนไทย หรือ นวดแผนโบราณ เป็นการนวดในแบบไทยที่มีมาตั้งแต่โบราณกาล ซึ่งเป็นศาสตร์บำบัดและ
รักษาโรคแขนงหนึ่งของการแพทย์แผนไทย โดยจะเน้นในลักษณะการยืดเส้นและการกดจุด โดยเชื่อกันว่านวดแผนไทย
นั้นมีประวัติมาจากประเทศอินเดีย โดยหมอชีวกโกมารภัจจ์ซึ่งเป็นแพทย์ประจำราชวงศ์ศากยะและเป็นแพทย์ประจำ
องค์พระพุทธเจ้า เป็นผู้ริเริ่มขึ้นในสมัยพุทธกาล การนวดแผนไทยแพร่หลายเข้ามาสู่ประเทศไทยเมื่อใดไม่ปรากฏหลักฐาน
แน่ชัด และพบว่ามีการนวดกันเฉพาะแต่ในรั้วในวัง โดยจะนวดแต่พระเจ้าแผ่นดินหรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เท่านั้น ต่อมา
ภายหลังจึงเริ่มกระจายไปสู่บุคคลทั่วไป จากนั้นได้ถูกพัฒนาและปรับปรุงแก้ไขให้เข้ากันกับวัฒนธรรมของสังคมไทย
จนเป็นแบบแผนที่เป็นมาตรฐานของไทยและสืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน
ประเภทของการนวดแผนไทย
การนวดแบบราชสำนัก เป็นการนวดที่ใช้ในพระราชวัง สำหรับกษัตริย์ เจ้านายชั้นสูง ผู้มียศถาบรรดาศักดิ์ การนวด
จึงเน้นการใช้มือและนิ้วมือเท่านั้น ท่วงท่าที่ใช้ในการนวดมีความสุภาพเรียบร้อย สวยงาม และเน้นการลงน้ำหนัก
ตามจุดต่างๆ ของร่างกาย
การนวดแบบเชลยศักดิ์ เป็นการนวดแบบสามัญชน ในระดับชาวบ้าน ไม่มียศ ไม่มีตำแหน่ง ด้วยท่าทางทั่วไป ไม่มี
แบบแผนหรือพิธีรีตองในการนวดมากนัก โดยมักจะนวดไล่จากเท้าขึ้นมา และใช้อวัยวะต่างๆ ของร่างกายในการนวด
เช่น มือ ศอก เข่า เท้า เป็นต้น ซึ่งเป็นข้อแตกต่างจากการนวดแบบราชสำนักที่เน้นการใช้มือเพียงอย่างเดียว
ความรู้พื้นฐานของการนวดไทย
ผู้นวดควรต้องทำการศึกษาก่อนที่จะทำการนวด เกี่ยวกับเรื่องดังต่อไปนี้
1. กายวิภาคศาสตร์ หมายถึง ต้องรู้ว่ารูปร่างหน้าตา และตำแหน่งของอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย เพราะหากไม่รู้อาจทำ
ให้การนวดผิดพลาดและเป็นอันตรายได้
2. สรีระวิทยา หมายถึง ต้องรู้หน้าที่ของอวัยวะต่างๆ ว่าทำงานได้แค่ไหน อย่างไร โดยเฉพาะข้อต่อและกล้ามเนื้อ
การเรียนรู้ให้เข้าใจถึงสภาพ และหน้าที่ของระบบต่างๆ จึงเป็นพื้นฐานสำคัญที่จะทำให้เราปฏิบัติต่อร่างกายตนเอง
และผู้อื่นได้อย่างถูกต้อง
นอกจากความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับร่างกายมนุษย์แล้ว ผู้นวดต้องมีความรู้เกี่ยวกับการค้นหาสาเหตุของโรค ซึ่งสามารถทราบข้อมูลได้จากการสอบถามประวัติผู้ถูกนวดในเรื่องต่างๆ เพื่อนำมาคิดพิจารณาว่า ผู้ถูกนวดเป็นโรคอะไร เช่น อาการ, ประวัติการเจ็บป่วยทั้งในอดีต และปัจจุบัน เป็นต้น
ลักษณะของการนวดโดยทั่วไป
1. การกด มักใช้นิ้วหัวแม่มือกดลงที่ส่วนต่างๆ ของร่างกาย เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัว ให้เลือดถูกขับ
ออกจากหลอดเลือดบริเวณที่กด และเมื่อลดแรงกด เลือดก็จะพุ่งมาเลี้ยงบริเวณนั้นมากขึ้น ทำให้ระบบ
ไหลเวียนโลหิตทำหน้าที่ได้ดี
ข้อเสียของการกด : ถ้ากดนานหรือหนักเกินไป จะทำให้หลอดเลือดเป็นอันตราย เช่น ฉีกขาดเกิดรอย
ช้ำเขียวเป็นต้น
2. การคลึง เป็นการใช้นิ้ว หรือสันมือ ออกแรงกดให้ลึกถึงกล้ามเนื้อให้เคลื่อนไปมา หรือเป็นลักษณะวงกลม
ข้อเสียของการคลึง : การคลึงที่รุนแรงมาก อาจทำให้เส้นเลือดฉีกขาด หรือถ้าคลึงที่เส้นประสาทบางแห่ง
จะทำให้เกิดอาการเสียวแปลบ และเส้นประสาทอักเสบได้
3. การบีบ เป็นการจับกล้ามเนื้อให้เต็มฝ่ามือ แล้วออกแรงบีบที่กล้ามเนื้อ เป็นการเพิ่มการไหลเวียนโลหิตมายัง
กล้ามเนื้อ การบีบยังช่วยลดอาการเกร็งตัวของกล้ามเนื้ออีกด้วย
ข้อเสียของการบีบ : เช่นเดียวกับข้อเสียของการกด
4. การดึง เป็นการออกแรงเพื่อที่จะยืดเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ หรือพังผืดของข้อต่อที่หดสั้นเข้าไปให้ยืดออก
เพื่อให้ส่วนนั้นทำหน้าที่เป็นปกติ
ข้อเสียของการดึง : อาจทำให้เส้นเอ็นหรือพังผืดที่ฉีกขาดอยู่แล้วขาดมากขึ้น และควรระวังเรื่องข้อต่อที่มีปัญหา
5. การบิด เป็นการออกแรงเพื่อหมุนข้อต่อ หรือกล้ามเนื้อเส้นเอ็น
ให้ยืดออกทางด้านขวาง
ข้อเสียของการบิด : คล้ายกับข้อเสียของการดึง
6. การดัด เป็นการออกแรงเพื่อให้ข้อต่อที่ตัด ขัด เคลื่อนไหวได้
ตามปกติ การดัดต้องออกแรงและค่อนข้างรุนแรง
ข้อเสียของการดัด : อาจทำให้กล้ามเนื้อฉีกขาด และกระดูกหักได้
7. การตบ การตี การทุบ หรือการสับ เป็นการออกแรงกระตุ้นที่กล้ามเนื้ออย่างเป็นจังหวะข้อเสียของการตบ การตี การทุบ หรือการสับ :ทำให้กล้ามเนื้อช้ำ
และบาดเจ็บได้
8. การเหยียบ เป็นการใช้ฝ่าเท้าเหยียบบริเวณกล้ามเนื้อเป็นส่วนใหญ่ ข้อเสียของการเหยียบ : เป็นท่านวดที่อันตรายมาก เพราะอาจทำให้กระดูกหักหรือทิ่มแทงอวัยวะภายใน ทำให้บาดเจ็บหรือ เป็นอัมพาตได้
ท่าการนวดแผนไทย
การนวดแผนไทยเพื่อสุขภาพ ประกอบด้วยการนวดในท่าหลัก ดังนี้
1. การนวดในท่านอนหงาย
2. การนวดในท่านอนตะแคง
3. การนวดในท่านอนคว่ำ
4. การนวดมือ แขน ไหล่
5. การนวดในท่านั่ง
ขั้นตอนในการนวดไทย ตัวอย่าง ท่านวดขา
1. เริ่มต้นด้วยการไหว้ทักทาย กล่าวสวัสดี และสอบถามประวัติสุขภาพของผู้ถูกนวด
2. เชิญให้ผู้ถูกนวดนอนและทำการห่มผ้า เพื่อเพิ่มความอบอุ่น
3. ผู้นวดนั่งคุกเข่าที่ปลายเท้าของผู้ถูกนวด
4. ไหว้ครู เพื่อเป็นการรวบรวมสมาธิ ให้มีจิตแน่วแน่ในการปฏิบัติงาน
5. เปิดผ้าบริเวณข้อเท้าและเช็ดทำความสะอาดเท้าผู้ถูกนวด
6. จับปลายเท้าซ้ายทับปลายเท้าขวา และกดปลายเท้าลง ขึ้น เพื่อเป็นการยืดเส้นหน้าขา
7. แยกเท้าและดันปลายเท้าขึ้น ลง เพื่อเป็นการวอร์มผู้ถูกนวดก่อน
8. เริ่มที่ขาด้านขวาของผู้ถูกนวด โดยใช้นิ้วโป้งกดไปที่แนวติดกระดูกหน้าแข้งขวาเป็นร่องเส้น แนวลง นวดคลึงข้อเท้าหลังเท้า นิ้วเท้าโดยเริ่มจากนิ้วก้อย ค่อยๆ คลึง และค่อยๆ ดึงยืดนิ้วเท้าเบาๆ
9. สลับมานวดขาด้านซ้ายในลักษณะเดียวกัน โดยใช้นิ้วโป้งกดไปที่แนวติดกระดูกหน้าแข้งซ้ายเป็นร่องเส้น แนวลงนวดคลึงข้อเท้า หลังเท้า นิ้วเท้าโดยเริ่มจากนิ้วก้อย ค่อยๆ คลึง และค่อยๆ ดึงยืดนิ้วเท้าเบาๆ
10. นวดฝ่าเท้าโดยใช้นิ้วโป้งต่อกันกดใต้ฝ่าเท้า 3 แนว แนวนิ้วหัวแม่เท้า แนวนิ้วกลาง และแนวนิ้วก้อยโยกลงน้ำหนักทีละข้าง เอียงข้างไหนลงข้างนั้น
11. เปิดประตูลมบริเวณใต้ตาตุ่ม ขาท่อนล่างด้านในนวดโยกตัวทิ้งน้ำหนักลงไปที่นิ้วโป้งทีละข้าง ขึ้น ลง ประมาณ 1 - 5 วินาที หรือ 1 - 10 วินาทีก็ได้ชิดเส้นในล่าง 3 แนว
- แนวชิดกระดูกสันหน้าแข้งด้านในบริเวณเหนือตาตุ่ม
- แนวใต้ตาตุ่ม
- แนวเส้นเอ็นร้อยหวายขาด้านใน
12. ค่อยๆ บีบขยับตัวขึ้นมานวดในท่านวดหัวเข่า ใช้ปลายนิ้วคลึงหัวเข่าและใช้อุ้งมือคลึงเป็นลูกตามลูกสะบ้าหัวเข่าไป-กลับ ตามและทวนเข็มนาฬิกา
13. ฝ่ามือนวดหน้าขาของขาท่อนบน โยกทิ้งน้ำหนักลงไปเต็มๆ ทั้งฝ่ามือ กดลงไปบริเวณหน้าขาของผู้ถูกนวด
14. เปิดประตูลมข้างขาหนีบ โดยเริ่มจากข้างซ้ายก่อน ใช้ฝ่ามือกดทับบริเวณขาหนีบ กดแขนตึงทิ้งน้ำหนักตัวลงไปประมาณ 1 - 45 วินาที แล้วค่อยๆ ปล่อย
15. เริ่มนวดที่ขาด้านซ้าย โดยการเปิดผ้าขาด้านซ้าย พับขาผู้ถูกนวดเป็นลักษณะสามเหลี่ยม ใช้นิ้วโป้งกดนวดฝ่าเท้า 3 แนว เหมือนท่าวอร์ม (แนวนิ้วหัวแม่เท้า แนวนิ้วกลาง และแนวนิ้วก้อย) เริ่มจากส้นเท้าไล่ ไป-กลับ ใช้นิ้วโป้ง 2 ข้าง ไล่ขึ้นไปพร้อมๆ กัน ถึงขาท่อนบนด้านใน
16. ใช้ฝ่ามือกดลงไปที่ขาท่อนบนเพื่อเป็นการคลายกล้ามเนื้อ โน้มตัวลงไปในลักษณะแขนตึง แล้วทิ้งน้ำหนักตัวลงไปที่ฝ่ามือทั้งหมด
17. ไล่ลงไปถึงขาท่อนล่าง จับขาผู้ถูกนวดเหยียดตรง ผู้นวดนั่งบริเวณระหว่างกลางตัวผู้ถูกนวด ใช้ฝ่าเท้าล็อกส้นเท้าผู้ถูกนวดไว้ มือขวาจับบริเวณหัวเข่า มือซ้ายจะโกยเส้นด้านนอกของขาท่อนบน แล้วเปลี่ยนมือใช้มืออีกข้างหนึ่งโกยเส้นด้านนอกของขาท่อนล่าง
18. ยกหัวเข่าผู้ถูกนวดขึ้น สอดหัวเข่าผู้นวดรองไว้ที่ใต้ข้อพับของผู้ถูกนวด เอาขาอีกข้างหนึ่งล็อกไว้ ใช้ท่อนแขนกดลงไปบริเวณขาหนีบ เพื่อเป็นการเปิดประตูลม และใช้ท้องแขนกลิ้งบริเวณต้นขาด้านใน
19. จับขาผู้ถูกนวดเข้าหาตัวผู้นวด เพื่อให้เปิดเส้นหน้าขาได้เห็นชัดเจนขึ้น ใช้ท้องแขนนวดบริเวณขาท่อนบนประสานมือใช้ศอกโกยเส้นด้านนอก ขาท่อนบน ใช้ปลายศอกแตะเส้นไว้ แล้วดึงแขนขึ้นเพื่อเป็นการงัดเส้นขึ้นมา
20. ใช้ศอกกดลงไปบริเวณขาท่อนล่างติดหน้าแข้ง โน้มตัวลงไป ทิ้งน้ำหนักไปที่ศอก และใช้ปลายนิ้วโกยด้านใน
21. ใช้นิ้วโป้งคู่กดเส้นที่ผู้นวดใช้ศอกกดลงไป นวดวนหลังเท้านิ้วเท้า ลักษณะกดงุ้มลง ช้อนส้นเท้าผู้ถูกนวดไว้แล้วใช้อีกมือหมุนข้อเท้าตามและทวนเข็มนาฬิกา แล้วดันปลายเท้าขึ้น ลง เพื่อเป็นการยืดเส้น
22. ตั้งขาผู้ถูกนวดขึ้นบนหัวเข่าของผู้นวด ใช้ปลายนิ้ววางไปที่แนวกลางฝ่าเท้าแล้วกดลงไป ออกแรงทีละมือเพื่อเป็นการยืดเชิดปลายเท้าผู้ถูกนวดขึ้นแล้วใช้กำปั้นทุบไปที่อุ้งเท้า
23. ท่าถีบนอน ให้ผู้นวดหันหน้าเข้าหาผู้ถูกนวด ใช้ขาของผู้นวดถีบไปที่บริเวณขาท่อนบนด้านใน มือข้างหนึ่งล็อกหัวเข่ามืออีกข้างหนึ่งจับข้อเท้าผู้ถูกนวดไว้ ขาผู้ถูกนวดเหน็บไว้ที่หัวสะโพกของผู้นวดแล้วยกตัวขึ้น ใช้ปลายนิ้วโป้งกดลงไปที่แนวขาด้านในท่อนบน โน้มตัวลงไป แล้วออกแรงกดที่นิ้วโป้งเพียงอย่างเดียว
24. ใช้ฝ่ามือคลายกดไปตามแนวบริเวณกล้ามเนื้อขาท่อนบนใช้มือบีบน่องด้านในขาท่อนล่าง เสร็จแล้ววางฝ่ามือผีเสื้อคลายขาท่อนบน ทั้งบริเวณด้านในและด้านนอก
ข้อพึงระวังในการนวดไทย
1. การเปิดประตูลม ไม่ควรกดนานเกิน 45 วินาที
2. ห้ามดัดคอ ห้ามกระตุกเข่า-ข้อต่อทุกข้อ ห้ามดัดดึงผู้ที่ข้อเท้าแพลง และผู้ที่เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต
3. ควรระวังการระบม เจ็บปวดกล้ามเนื้อ เขียวช้ำ มีไข้ ซึ่งมักมีสาเหตุจากการนวด เช่น ผู้ถูกนวดไม่เคยนวดมาก่อนนวดถี่วันเกินไป ผู้นวดใช้แรงมากเกินไป และไม่ชำนาญหรือไม่มีความรู้จริง เป็นต้น
4. ในการนวดตัว ห้ามเหยียบหลัง หรือท้อง สำหรับตำแหน่งอื่นหากไม่ใช้วิธีเหยียบจะดีที่สุด
5. สำหรับผู้ถูกนวดที่ตั้งครรภ์ ควรระวังการนวดในท่านอนคว่ำ
6. สำหรับผู้ถูกนวดที่มีประจำเดือน ควรระวังการเปิดประตูลม หรือการกดบริเวณที่ใกล้เคียง
7. สำหรับผู้ถูกนวดที่เพิ่งรับประทานอาหาร ควรเว้นระยะในการนวดประมาณ 1 ชั่วโมง
สถานที่ และอุปกรณ์สำหรับการนวดไทย
1. ห้องนวด ควรมิดชิด มีม่านปิด แต่ให้มีอากาศถ่ายเทได้สะดวก บรรยากาศเงียบสงบ เพื่อให้จิตใจสบายและผ่อนคลาย
2. เบาะสำหรับนวดไทย ต้องแน่น ไม่อ่อนยวบและควรมีขนาด 1.2 x 2 เมตร และสูง 3 นิ้ว
3. หมอนหนุน ต้องไม่หนาเกินไป
4. ผ้าปูที่นอน และปลอกหมอน
5. ผ้าขนหนูผืนใหญ่ สำหรับห่มตัวผู้ถูกนวด
6. ผ้าขนหนูผืนเล็กสีเข้ม สำหรับทำความสะอาดเท้า
7. ชุดสวมใส่ สำหรับผู้ถูกนวด
| 
